Türkiye’de sporun yaygınlaşması, lisanslı sporcu sayısının artması ve erken yaşta branşlaşmanın teşvik edilmesi, sağlık alanında yeni ihtiyaçları da beraberinde getiriyor. Buna rağmen, sporun en kırılgan ve en hassas grubunu oluşturan çocuklar için özgün bir tıbbi yapılanmanın hâlâ kurulmamış olması dikkat çekici bir çelişki olarak karşımızda duruyor.

Bugün Türkiye’de spor hekimliği alanı hem dernekler düzeyinde hem de tıp fakülteleri bünyesinde kurumsal bir yapıya sahip. Spor hekimliği uzmanları, performans değerlendirmesi, sakatlıkların önlenmesi ve tedavisi gibi konularda önemli bir boşluğu dolduruyor. Ancak sistemin kritik bir zayıf noktası var: 18 yaş altı bireyler.

Hukuki açıdan bakıldığında, 18 yaş altı sporcular “çocuk” statüsünde değerlendiriliyor. Bu durum, pediatrik yaklaşım gerektiren bir hasta grubunu işaret ederken; mevcut spor hekimliği pratiği ise ağırlıklı olarak erişkin fizyolojisi üzerine kurulmuş durumda. Dahası, mevcut mevzuat çerçevesinde spor hekimliği uzmanlarının çocuk hastalara yaklaşımı net bir şekilde tanımlanmış değil. Bu da sahada ciddi bir gri alan oluşturuyor.

Peki sonuç ne oluyor?

Bir yanda yoğun antrenman programlarına maruz kalan, büyüme ve gelişme süreci devam eden çocuk sporcular; diğer yanda bu özel fizyolojik süreci merkeze alan multidisipliner bir uzmanlık alanının eksikliği. Çocuklar ya genel pediatriye yönlendiriliyor ya da erişkin odaklı spor hekimliği yaklaşımlarına maruz kalıyor. Her iki durumda da, spor yapan çocuğun özgün ihtiyaçları tam anlamıyla karşılanamıyor.

Oysa çocuk spor hekimliği, yalnızca “küçük erişkinlere” hizmet veren bir alan değildir. Büyüme kıkırdakları, hormonal değişimler, psikososyal gelişim, aşırı yüklenmeye bağlı sakatlıklar ve erken branşlaşmanın etkileri gibi pek çok konu, çocuklara özgü ayrı bir uzmanlık gerektirir. Uluslararası literatürde bu alan giderek daha fazla önem kazanırken, Türkiye’de hâlâ kurumsal bir karşılığının olmaması düşündürücüdür.

Burada temel soru şudur: Neden çocuk spor hekimliği kurulmaz?

Yanıt, aslında birkaç başlıkta özetlenebilir. Öncelikle, mevcut uzmanlık alanları arasında görev tanımlarının net olmaması, yeni bir yan dalın açılmasını zorlaştırmaktadır. İkinci olarak, sağlık politikalarında koruyucu hekimlikten ziyade tedavi edici yaklaşımların ön planda olması, bu tür önleyici alanların geri planda kalmasına neden olmaktadır. Üçüncü olarak ise farkındalık eksikliği önemli bir etkendir. Çocuk sporcuların maruz kaldığı riskler, çoğu zaman “geçici sakatlıklar” olarak değerlendirilmekte ve sistematik bir yaklaşım geliştirilememektedir.

Oysa çözüm imkânsız değil.

Tıp fakültelerinde çocuk spor hekimliği odaklı bilim dallarının kurulması, pediatri ve spor hekimliği arasında köprü kuran yan dal programlarının geliştirilmesi ve bu alana özgü klinik rehberlerin hazırlanması ilk adımlar olabilir. Aynı zamanda federasyonlar, kulüpler ve okullar düzeyinde çalışan sağlık profesyonellerinin bu konuda eğitilmesi de büyük önem taşımaktadır.

Unutulmamalıdır ki spor, çocuklar için yalnızca fiziksel bir aktivite değil; aynı zamanda gelişimlerinin önemli bir parçasıdır. Bu sürecin sağlıklı yönetilmesi ise ancak doğru tıbbi altyapı ile mümkündür.

Türkiye’de sporun geleceği konuşulurken, o geleceği taşıyan çocukların sağlığına gereken önemin verilmemesi kabul edilebilir değildir. Çocuk spor hekimliği artık bir tercih değil, bir zorunluluktur