Siyaset Bilimci ve Araştırmacı Yazar Ömer Tokgöz Konya Bakış gazetesine kör tapalı vaziyette duran asırlık Müftü Abdullah Efendi çeşmesinin zor durumda olduğunu açıkladı. Karatay ilçesi Köprübaşı caddesi üzerinde bulunan Müftü Abdullah Efendi Mescidi’nin bitişiğinde bulunan 101 yıllık çeşmenin lülesine kör tapa vurularak susuzluğa terkedildiğini belirtti. Çeşme önceleri mescidin güney duvarına bitişikken, sonradan mescidin güneybatı köşesine taşınmıştır.

Sosyolojik olarak her mahallenin camisi ve çeşmesi vardır. Çeşmeler kültürel ve tarihi miras unsuru mimari su yapılarıdır. Çeşmeler semtlere ismini vermiştir ya da onlarsız mahalle tarif edilemez. Konya’da Şirin Hanım, Vali Ferit Paşa çeşmesi, Araplar çeşmesi, Ak çeşme, Sedirler çeşmesi, Sille Takavit çeşmesi, Çayırbağı gibi tatlı su çeşmeleri bulunduğu mahallenin merkezi noktasıdır. Çeşme aynı zamanda her mahallenin sakinlerinin buluşma noktasıdır. Her yaş ve kuşaktan insanın su doldurduğu ve sohbet ettiği bir konumdadır.

Çeşme metafizik planda yeryüzünde İslami bir hassasiyet ve dini gayretle inşa edilen İslami bir eserdir. Çeşme vakıf eseri olarak kamu yararına ücretsiz yapılır. Kişiye dünyada ve ahirette “Allah razı olsun” duası ve sevap getirecek bir sadaka-ı cariye olarak tanımlanır. Çeşme hayrat eseridir. Allah rızası için insanlara, sokak hayvanlarına, yolculara ve eskiden at, merkep gibi binek hayvanlarına karşılıksız olarak selsebil tahsis edilir. Çeşmeye uğrak verenlerden ve kullananlardan ücret istenmez. Sadece yaptırana bir hayır duası beklenir.

Çeşme aynı zamanda ekonomi literatüründe artı değer denilen bireysel zenginliğin kamu/halk yararına kullanılmasıdır. Selçuklu ve Osmanlı coğrafyasında kimsenin aklına bunu kapitalist bir kazanç unsuru olarak gelire çevirmek ve insanlara para ile satmak gelmemiştir. Tarihi ve kültürel miras unsuru olan çeşmeler hakkında sosyal paylaşım yönüyle de farkındalık kültürünü artırmalıyız.

Tokgöz yıllarca Sedirler mahalle sakinlerine hizmet veren bu güzide mahalle çeşmesinin en az 5 yıldır kapalı ve susuz olduğu belirtti. 2,05 m yüksekliğinde ve 3,25 m genişliğindeki yapı, tek cepheli, basık yuvarlak kemerli, bağımsız bir sokak çeşmesidir. Kemerin üstünde, alınlık kısmında yer alan, mermer malzemeye celi talik hatla yazılmış dört satırlık kitabesinden anlaşıldığı üzere çeşme, Hicri 1342/1924 Miladi yılında yaptırılmıştır. Kitabesine göre banisi belli olmamakla beraber, bazı kaynaklarda Müftü Abdullah Efendi’nin ismi geçmektedir.

Yapıda, iki farklı malzeme kullanımı göze çarpmaktadır. Tüm Konya çeşmelerinde olduğu üzere Gödene mermeri ve Sille taşı kullanılmıştır. Çeşmenin taban kaidesinden itibaren alt kısımda mermer malzeme, üst kısımda ise düzgün kesme Sille taşı kullanılmıştır. Yapının basık yuvarlak kemeri, yanlarda profilli başlıklarla meydana getirilmiş mermer ayaklara oturur. Kemerin kilit taşı yukarı doğru taşırılarak yüzeyi çerçevelenmiş ve içerisine de celi sülüsle “Mâşâ’allah” ibaresi hakkedilmiştir.

Yapının alınlık kısmının her iki yanına, birbirlerinden farklı tezyin edilmiş sekizgen çini panolar yerleştirilmiştir. Çeşmenin kare bir çerçeve içerisine alınmış ayna taşı daire formlu olup, derin oyularak yapılmıştır. Ayrıca kare çerçeve ile dairevi olarak vurgulanmış kısmın üstte meydana gelen köşe boşluklarına iki adet çiçek motifi yerleştirilmiştir. Yapının en üst bölümü ise profilli bir saçak ile sonlanmaktadır. Alt bölümde simetrik iki testiliği bulunan çeşmenin yuvarlak formlu yalak kısmı yenilenmiştir. Çeşme sonradan yapılmış ahşap saçak ile gölgelik altına alınmıştır. Çeşmenin kenarında bir adet Roma sütunu bulunmaktadır. Bu taşlar genellikle sadaka taşı olarak ya da atlı olanlar için binek taşı veya eşya taşıyanlar için hamal dinlenme taşı olarak kullanılmaktadır. Çeşmenin önündeki sadaka taşı olup ortasında dönemin para, akçe ve liralarını koyma oyuğu bulunmaktadır.

Tokgöz çeşme kitabeleri o dönemin halkla iletişim panosu ve adeta bilboardlarıdır değerlendirmesinde bulundu. Çeşme kitabesinin okunması ve çözümlemesinde kendi okumalarım yanında kitabelerde yer alan ayet-i kerimeleri anlamak için meal ve tefsirlere göz attığını belirtti. Çözümleme konusunda KOSKİ tarafından yayınlanan Konya’nın Tarihi Çeşmeleri kitabının faydalı olduğunu belirtti. Ayrıca Osmanlıca bilen uzmanlardan ve Osmanlıca kitabeler sayfasından da destek aldığını belirtti.

HABER MERKEZİ