Kalkınma Odaklı Stratejik Araştırmalar Merkezi (KOSAM), dijital dönüşümün küresel ve yerel etkilerini bütüncül bir perspektifle ele alan dikkat çekici bir rapor yayımladı.

“Dijital Dönüşüm Çağında Veri Kapitalizmi, Modern Emperyalizm ve Teknofeodalizm” başlıklı rapor, veri ekonomisinin yapısal dönüşümünü ve dijital sömürü mekanizmalarını kapsamlı biçimde analiz ediyor.

VERİ KAPİTALİZMİ VE DİJİTAL SÖMÜRÜNÜN KÜRESEL YÜZÜ

Raporda, veri kapitalizmi; bireylerin dijital ortamda ürettiği verilerin sistematik biçimde toplanması, işlenmesi ve bu veriler üzerinden ekonomik ve siyasi kazanç sağlanması süreci olarak tanımlanıyor.

Büyük dijital platformların algoritmik tahakküm yoluyla yalnızca ekonomik değil, siyasi ve kültürel alanlarda da belirleyici güç haline geldiği vurgulanıyor.

Bu yapının, kullanıcıları “dijital serf”, platformları ise “dijital derebeyi” konumuna iten teknofeodal bir düzen yarattığına dikkat çekiliyor. Raporda ayrıca ekonomik tekelleşme, kişisel gizliliğin aşınması, toplumsal manipülasyon ve kültürel sömürü gibi çok boyutlu sonuçlar öne çıkarılıyor.

TÜRKİYE’NİN VERİ EKONOMİSİNDEKİ KIRILGAN KONUMU

Rapora göre Türkiye, küresel veri sistemine yüksek miktarda veri sağlayan ancak bu verileri ekonomik ve teknolojik değere dönüştürmekte sınırlı kalan ülkeler arasında yer alıyor.

Dijital reklam pazarının yaklaşık yüzde 80’inin yabancı platformların kontrolünde olduğu vurgulanırken, mevcut yapının Türkiye’yi “veri kolonisi” olma riskiyle karşı karşıya bıraktığı ifade ediliyor.

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun (KVKK), Avrupa Birliği’nin Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) ile tam uyumlu olmaması, denetim mekanizmalarının zayıflığı ve dijital okuryazarlık seviyesinin düşüklüğü temel risk alanları arasında sıralanıyor.

KOSAM’DAN DİJİTAL EGEMENLİK İÇİN NET ÖNERİLER

KOSAM raporu, Türkiye’nin dijital bağımlılık sarmalından çıkabilmesi için beş ana başlık altında politika önerileri sunuyor. Hukuki ve kurumsal alanda KVKK’nın GDPR ile uyumlu hale getirilmesi, dijital rekabet yasalarının çıkarılması ve bağımsız bir Veri Koruma Kurumu’nun kurulması öneriliyor.

Teknolojik bağımsızlık için yerli ve açık kaynak yazılımların kamu kurumlarında yaygınlaştırılması, yerli bulut altyapıları ve veri merkezlerinin kurulması hedefleniyor.

Toplumsal dönüşüm kapsamında ise dijital okuryazarlığın müfredata eklenmesi, veri kooperatiflerinin desteklenmesi ve algoritmik farkındalığın artırılması öngörülüyor.

AŞAMALI YOL HARİTASI

Raporda dijital egemenlik mücadelesinin aşamalı bir planla yürütülmesi gerektiği belirtiliyor.

Kısa vadede KVKK reformu ve açık kaynak dönüşümü, orta vadede yerli bulut sistemleri ve yapay zekâ altyapıları, uzun vadede ise dijital anayasa ve dijital vatandaşlık sistemlerinin hayata geçirilmesi hedefleniyor.

STRATEJİK BİR UYARI VE ÇAĞRI

KOSAM’ın raporu, dijital dönüşümün yalnızca teknolojik değil; ekonomik, siyasi, kültürel ve toplumsal boyutları olan bir egemenlik meselesi olduğuna dikkat çekiyor.

Türkiye’nin bu alandaki başarısının, çok paydaşlı, şeffaf ve hak temelli bir stratejiyle mümkün olabileceği vurgulanıyor.

Raporun tam metnine kosam.org adresinden ulaşılabiliyor.

HABER MERKEZİ