Türkiye Yazarlar Birliği (TYB) Konya Şubesi kültürel etkinlikler serisi kapsamında bu hafta "Kaimeden Kriptoya Paranın Değişen Çehresi" başlıklı programa ev sahipliği yaptı. D. Mehmet Doğan Kütüphanesi'nde gerçekleştirilen ve Prof. Dr. Murat Ak'ın düzenlediği etkinliğe, konuşmacı olarak Prof. Dr. Necmeddin Güney katıldı. Programa önceki dönem TYB Konya Şube Başkanı Bekir Şahin, Prof. Dr. Adem Esen ve önceki dönem Baro Başkanı Hasip Şenalp gibi önemli isimler de iştirak etti.

Paranın Dijitalleşmesi ve Fıkhi Boyutu

Prof. Dr. Necmeddin Güney, paranın tarihsel süreçteki dönüşümüne ve bu değişimin İslam hukuku açısından ortaya çıkardığı meselelere dikkat çekti. Güney, paranın maddi bir nesne olmaktan çıkıp dijital bir yapıya büründüğünü belirterek şu ifadeleri kullandı: "Kaimeden kriptoya paranın değişen çehresi hepimizi ilgilendiren bir konu. Osmanlı'da ilk kağıt para kaime bugün daha ziyade dijital varlıklar üzerinde bir değer ifade ediyor. Bir zamanlar mürekkep ve kağıtla birlikte kullandığımız para bugün dijital dünyada varlığını gösteriyor. Matematiksel algoritmalara ve şifrelenmiş kodlara dönüşmüş bir durum var. İnsanlık için değer aktarımının nesnel olmaktan çıkıp, dokunmaktan ziyade basit bir şekle geldiğini ve nesnellikten uzaklaştığını görüyoruz. Kaime eskiden devletlerin güvencesindeyken bugün daha merkeziyetsiz bir sistem var. Sınırların kalktığı bugün, kesintisiz bir şekilde parayla ilişkimiz devam edebiliyor. Tabi ki bu yaşanan hızlı değişim İslam hukuku açısından, fıkhi anlamda da ciddi problemler ortaya çıkarıyor. Hassas konular var. Modern dünyada paranın iktisadi bir değer mi, itikadi bir değer mi olduğunu bile tartışabiliriz. Kimileri için para iktisadi bir değerden öte itikadi bir değere de dönüşebiliyor."

Değer Muhafaza Aracı Olarak Para ve Faiz

Programın konuğu Prof. Dr. Necmeddin Güney, paranın günümüzdeki yeri, dijitalleşme süreci ve faiz mekanizması ile olan ilişkisi üzerine kapsamlı bilgiler verdi. Güney, paranın birikim aracı olmasının doğurduğu sonuçlara vurgu yaparak şunları kaydetti: "Türk lirasının biraz değer kaybetmesi ve 200 liranın üzerinde banknot basılmamasıyla birlikte dijitalin kriptoya kaydığı bir alan var. Para, değer muhafaza boyutuyla daha çok ilgili bir kısım. Biriktirmeyi sağlıyor, size yığmaya imkan veriyor. Bunun bir devamı ve ikinci bir tehlike olarak faiz olayı da buradan doğuyor. Para böyle bir potansiyele sahip ve siz bunu başka insanlara faizli olarak, yani paradan para üretmeye başlayacak şekilde kullanabiliyorsunuz. Paranın bu özelliği, değer muhafaza aracı olması, bir taraftan da faizin altyapısını oluşturmuş oluyor. Antropolojik açıklamalara göre de paranın takas probleminden ziyade borçların ödenmesi, kaydedilmesi, muhafazası ve muhasebesi için, tamamen borç yönetimi zorunluluğuyla ortaya çıktığı belirtiliyor."

Dijital Paralar ve Kripto Varlıkların İktisadi Büyüklüğü

Prof. Dr. Necmeddin Güney, günümüzde matbu ve madeni paraların yavaş yavaş ortadan kalktığına değinerek, merkeziyetsiz kripto varlıklar ile dijital paraların ekonomideki gerçek payını değerlendirdi. Kripto varlıkların küresel sistemde henüz sanıldığı kadar büyük bir yer tutmadığını ifade eden Güney, şunları aktardı: "Matbu ve madeni paralar gittikçe ortadan kalkacak gibi gözüküyor. Öteki tarafta ise kriptoloji yöntemiyle şifrelenmiş, kendine mahsus ağı olan veya başka ağları kullanan merkeziyetsiz paralar var. En önemli özellikleri merkeziyetsiz olmaları, yani bir otoritenin bunları çıkartmasına gerek duymadan kendi kendini yürüten bir sisteme sahip olmalarıdır. Burada Bitcoin gibi kendi blok zinciri olan varlıklar, token'lar, sabit coin'ler ve kıyami olarak nitelendirdiğimiz NFT’ler yer alıyor. Ancak bu tür dijital sanat eserleri, oyun içi varlıklar ve koleksiyon ürünleri para olarak kullanılmamaktadır. Bu alan mevcut para ekonomisinin ve büyüklüğünün içinde yaklaşık %2 civarında bir hacme tekabül ediyor; yani düşündüğümüz kadar büyük bir alan değil. Dünya ticaretinde Amerikan dolarının payı, BRICS ülkelerinin kırma gayretlerine rağmen en son %86 seviyesindeydi. Dolayısıyla esas küresel finansal ağırlık itibari paralardadır. Kripto varlıklar bireyler açısından yüksek rakamlara ulaştığında ilgi çekse de parasal sistem içinde hâlâ kenardadır ve kapitalizm burayı daha çok bir yatırım ve spekülasyon aracı olarak kullanmaktadır. Neredeyse hiç kimse Bitcoin veya Ethereum’u mal ve hizmet almak için bir para fonksiyonuyla kullanmıyor; bu varlıkların değeri dahi dolar üzerinden hesaplanıyor. Gelecekte göreceğimiz asıl gelişme ve ilerleme kripto taraftan ziyade dijital paralar üzerinden şekillenecektir."

Ekonomide Üretimin Önemi

Etkinlikte söz alan Prof. Dr. Adem Esen ise paranın sadece finansal bir sistem olmaktan ziyade üretimle olan ilişkisine değinerek, ekonomik kalkınmanın temelinde çalışmanın yattığını belirtti. Esen, şöyle konuştu: "Ekonomiyi kanaatimce üretime çekmek lazım. Para önemli bir enstrümandır. Para sistemleri sadece faiz meselesinden ibaret, tek boyutlu bir konu değildir. 'Çok petrolümüz çıksın, doğalgazımız çıksın gelişiriz' şeklindeki bir düşünce de yanlıştır. İktisatta Hollanda hastalığı diye bir terim vardır. Bu tür zenginleştirici faktörler ortaya çıktığı zaman toplum üretimden uzaklaşıyor. Bu durum tembelliğe yol açıyor ve ekonomiyi daha dibe vuruyor. Ayet-i kerimede de buyrulduğu üzere ‘İnsan için çabasından başka bir karşılık yoktur.’ " Programın sonunda konuşmacılara ve katılımcılara teşekkür edildi. Ardından önceki dönem TYB Konya Şube Başkanı Bekir Şahin, Prof. Dr. Adem Esen ve önceki dönem Baro Başkanı Hasip Şenalp tarafından Prof. Dr. Necmeddin Güney'e katılım beratı ile TYB Konya Şubesi yayınları takdim edildi. Etkinlik, günün anısına çekilen hatıra fotoğrafı ile sona erdi.

HABER MERKEZİ