Konya'nın Tarihî Emaneti: Namık Paşa Camii

Ömer Tokgöz

Mahalle kültürünün temel unsurlarından biri camilerdir. Türk-İslam medeniyetinde camiler yalnızca ibadet edilen mekânlar değil, aynı zamanda mahalle insanlarını bir araya getiren, sosyal hayatın ve ortak hafızanın şekillendiği merkezlerdir. Vakit namazları, cuma ve bayram namazlarıyla mahalle sakinlerinin buluşma noktası olan camiler, bulundukları semtin tarihine de tanıklık eder. Karatay ilçesinin Çelebi Mahallesi'nde bulunan Namık Paşa Camii de 138 yıldır bu tarihî ve kültürel hafızanın önemli bir parçasıdır.

Camiyi, ailesi Konyalı olan Mehmet Namık Paşa yaptırmıştır. Bir zamanlar caminin etrafı klasik Konya evleri ile çevriliydi. Ancak günümüzde kentsel dönüşüm sonrasında etrafı boş ve metruk bir duruma dönüşmüştür. Cami Aslanlı Kışla Caddesi’ne açılan Dolap Pare Caddesi üzerindedir. Konum olarak Mevlâna Kültür Merkezi’nin kuzey karşısındaki boş alandadır.

1888 yılında yapılan tarihi caminin yapımında kesme taş malzeme kullanılmıştır. Ahşap direkli ve tavanlı olarak yapılmıştır. Yapının kuzey cephesindeki son cemaat mahallinden çift kanatlı giriş kapısı ile harime girilir. Dikdörtgen planlı harim, mihrap duvarına dik olarak iki sıra ve her sırada iki adet olmak üzere toplam dört adet ahşap direk üzerinde ahşap çatılı bir yapıdır. Kare kesitli ahşap direkler birbirlerine bağdadi Bursa kemerleriyle bağlanmıştır. Tavan çıtakâri olarak geometrik motiflerle süslenmiştir.

Caminin iç kısmı batı cephesinde üç, diğer cephelerde ikişer şevli dikdörtgen formundaki pencerelerle aydınlatılmıştır. Mihrabı onarımlar sırasında mermerle kaplanmıştır. Mahfil katı, dördü duvar kenarlarına bitişik, dördü de bağımsız bir sıra hâlinde toplam sekiz ahşap direkle taşınmaktadır. Mihrap ekseninde yarım daire formunda balkon çıkması vardır. Son cemaat mahalli yapının kuzey cephesindedir. Minare yapının kuzeybatısında ve tek şerefeli olarak inşa edilmiştir. Minarenin kaidesi kesme taşla inşa edilmiştir. Silindirik gövdeli minarelerdendir. Gövdede firuze renkli sırlı tuğlalarla süsleme yapılmıştır. Yapının üst örtüsü düz toprak dam iken yapılan onarımlar sırasında kırma çatı şekline dönüştürülmüştür. Giriş kapısının üzerinde kilit taşı kısmında palmet motifi bulunmaktadır. Caminin vaaz kürsüsü doğu duvarında yerden 1.5 m yükseklikte ve duvar içerisine niş şeklinde yerleştirilmiştir. Mihrap ve minberi sadedir.

Cümle kapısının üzerindeki üç satırlık talik hatla yazılmış kitabesinin okunuşu şöyledir:

“İş bu câmi’i şerîf, Vükelâ-yı Fihâm-ı Devlet-i Osmâniye’den Nâmık Paşa’nın İnşâ-kerdesidir. Sene 1306” yazılıdır. Günümüz Türkçesiyle “Bu kutlu cami, Osmanlı devletinin üst düzey vekillerinden Namık Paşa tarafından yaptırılmıştır” denilmektedir.

Caminin giriş kısmında yan istinat duvarına payanda olarak yerleştirilmiş tatlı su çeşmesi vardır. Konya’da bu şekilde camiye veya istinat duvarına payanda olarak yapılmış benzer çeşmeler bulunmaktadır. Dolappare çeşmesi kitabesiz olup, üzerinde yapım tarihi olarak 1888 tarihi bulunmaktadır. Mermerden yapılan çeşmenin yanlarında iki adet sütun bulunmaktadır. Halen çeşmenin suyu kesik ve kör tapalı durumdadır.

Camiyi yaptıran Namık Paşa’nın hayatı başarılarla doludur. Osmanlı devletinde önemli görevler üstlenen Konyalı bir devlet adamı olarak 5 padişah döneminde görev yapmıştır. Asker, general, bürokrat, nazır, vezir, vali, diplomat, senatör gibi çok önemli vazifelerde bulunmuştur. Kendisi yaşayan en yaşlı vezir olup, Şeyh’ül Vüzera ünvanıyla anılmıştır. Prof. Dr. Enver Ziya Karal tarafından yayınlanan özgeçmişine göre Mehmet Namık Paşa 1804 yılında İstanbul’da doğmuştur. Paşa 1892 yılında İstanbul’da vefat etmiştir. Mezarı Üsküdar ilçesindeki Karaca Ahmet mezarlığındadır.

Mehmet Namık Paşa hakkında yapılan bir doktora çalışmasında şu temel bilgiler verilmektedir: “Osmanlı Devleti’nin bir reform ve yenileşme sürecine girdiği sırada başkent İstanbul’da 1804 yılında dünyaya gelmiştir. Dedesinin adı Hasan, babası Hacegân-ı Divan-ı Hümayun’dan Halil Ramiz Efendi, annesi Rifat Hanım’dır. Resmî belgelerde adı genellikle Namık, nadir olarak Mehmed Namık olarak zikredilmiştir. Kendisine ait mühürde ise adı Mehmed Namık olarak kaydedilmiştir.

Mehmed Namık Paşa kariyerine Divan-ı Hümayun kaleminde 14 yaşında iken mülazım yani stajyer olarak başlamıştır. Paşa iyi derecede Arapça, Fransızca ve İngilizce bilirdi. Londra’da geçici ve daimî elçi olarak bulunmuş, merkez bürokrasisinde Ticaret, Hazine-i Hassa ve Bahriye Nazırlıkları, Şura-yı Devlet Reisliği gibi üst düzey görevlere getirilmiştir. Taşrada ise Bağdat, Hüdavendiğar, Habeş, Cidde ve Kastamonu gibi valiliklere getirilmiştir. Harbiye Mektebinin kuruluşunda görev almıştır. Bursa valiliğinde iken 1873 yılında emekliye ay­rılmıştır.

Yaşamı süresince yedi Padişah devri görmüş olan Namık Paşa, beş Padişah devrinde devlet hizmetinde bulunmuştur. Sultan II. Mahmud (1808- 1839), Sultan Abdülmecid (1839-1861), Sultan Abdülaziz (1861-1876), Sultan V. Murad (1876) ve Sultan II. Abdülhamid (1876-1909) dönemlerinde görev yapmıştır. Bilhassa uluslararası yönü bulunan kritik hadiselerin çözümünde tercih edilen devlet adamı olmuştur. Hakkında torunlarından Ahmet Nuri Sinaplı tarafından “Şeyhül Vüzera, Serasker Mehmet Namık Paşa” isimli bir kitap hazırlanmıştır.” (Mehmed Namık Paşa’nın Askerî ve Siyasî Hayatı (1804-1892) Majed Mohammed Binzouba, T.C. İ.Ü-S.B. E Tarih ABD, Doktora tezi, 2015 – İstanbul,312 sf)

Konya'ya duyduğu sevgi ve bağlılığın bir nişanesi olarak bu camiyi yaptıran Mehmet Namık Paşa, şehrimize önemli bir hayır eseri bırakmıştır. Konya'nın kendisiyle iftihar edeceği önemli devlet adamlarından biri olan Mehmet Namık Paşa'nın kimliği ve yaptığı hizmetler ise kamuoyu tarafından yeterince bilinmemektedir. Bu bakımdan yerel yönetimler, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları tarafından Namık Paşa'yı tanıtan vefa ve anma programları düzenlenmelidir.

Tarihî caminin iç kısmı bakımlı olmakla birlikte dış cephesinin restorasyona ve etrafının peyzaj çalışmasına ihtiyaç vardır. Caminin yan istinat duvarında bulunan tarihi Dolappare Çeşmesi de yetkili kurumlar tarafından restore edilerek susuz ve kör tapalı durumdan kurtarılmalıdır. Caminin girişine, banisi Mehmet Namık Paşa'nın hayatını, devlet hizmetlerini ve caminin tarihini anlatan bilgilerin yer aldığı bir dijital QR kod konulması da eserin tanıtımına katkı sağlayacaktır.

İlk yorum yazan siz olun
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.